Onderhoud van poortkatheters wijzigt: wat betekent dit voor de thuisverpleegkundige?
Steeds meer ziekenhuizen stappen af van het routinematig driemaandelijks spoelen van ongebruikte poortkatheters. Nieuwe wetenschappelijke inzichten tonen aan dat deze onderhoudsbehandeling in veel gevallen niet langer noodzakelijk is. Wat houdt deze nieuwe richtlijn precies in en wat betekent ze voor de dagelijkse praktijk van de thuisverpleegkundige?
Nieuwe richtlijn: Een ongebruikte poortkatheter hoeft niet langer routinematig om de drie maanden gespoeld te worden. Bij elk gebruik blijft correct pulserend spoelen met NaCl 0,9% wel essentieel. Informeer je steeds over de lokale afspraken van het verwijzende ziekenhuis, aangezien de implementatie van deze richtlijn per instelling kan verschillen.
Waarom verandert de richtlijn?
Een poortkatheter (Port-a-Cath) biedt een veilige en duurzame veneuze toegang voor patiënten die langdurig intraveneuze behandelingen nodig hebben, zoals chemotherapie, immunotherapie of regelmatige bloedafnames.
Traditioneel werd een poortkatheter die tijdelijk niet gebruikt werd preventief om de drie maanden gespoeld. Op basis van recente wetenschappelijke inzichten stappen verschillende ziekenhuizen, waaronder UZ Leuven en AZORG, af van deze werkwijze.
Onderzoek toont aan dat het achterwege laten van dit periodieke onderhoud niet leidt tot een toename van functionele problemen bij ongebruikte poortkatheters.
Waarom is onderhoud niet langer nodig?
Bij andere centrale veneuze katheters, zoals een PICC-katheter, kan bloedreflux ontstaan door bewegingen van gewrichten of een verhoogde druk in het bloedvat, bijvoorbeeld door niezen of braken. Daardoor blijft regelmatig spoelen noodzakelijk.
Bij een poortkatheter ligt dat anders. Na gebruik wordt de katheter gespoeld en afgesloten met NaCl 0,9%. Dankzij het silicone septum blijft deze vloeistof in de katheter aanwezig. Bovendien bevat een poortkatheter geen extern gedeelte dat kan worden samengedrukt en loopt er geen katheterdeel over een gewricht. Hierdoor is de kans op bloedreflux bijzonder klein.
Wat blijft wél belangrijk?
De gewijzigde richtlijn betekent niet dat spoelen volledig verdwijnt.
Bij elk gebruik van een poortkatheter blijft pulserend spoelen met NaCl 0,9% essentieel. Correct spoelen na toediening of bloedafname blijft noodzakelijk om de katheter goed functioneel te houden.
Wat betekent dit voor de thuisverpleegkundige?
Voor thuisverpleegkundigen betekent deze wijziging dat patiënten met een ongebruikte poortkatheter niet langer automatisch om de drie maanden moeten worden bezocht voor een onderhoudsspoeling.
De poortkatheter kan uiteraard nog steeds gebruikt worden wanneer dat nodig is, bijvoorbeeld voor:
- bloedafnames;
- intraveneuze medicatietoediening;
- toediening van contraststof tijdens onderzoeken.
Wordt de poortkatheter niet meer gebruikt en verlopen bloedafnames via een perifere vene zonder problemen? Dan is het aangewezen om samen met de behandelende arts en de patiënt te bekijken of de katheter nog noodzakelijk is.
Praktische aandachtspunten
Als thuisverpleegkundige blijf je een belangrijke rol spelen in de opvolging van patiënten met een poortkatheter.
Hou daarbij rekening met volgende aandachtspunten:
- Voer steeds een correcte aseptische techniek uit bij elk gebruik.
- Spoel de poortkatheter na elk gebruik volgens de geldende richtlijnen.
- Observeer op tekenen van infectie, pijn, zwelling of verminderde doorgankelijkheid.
- Meld afwijkingen of functionele problemen tijdig aan de behandelende arts.
- Volg steeds de afspraken en protocollen van het verwijzende ziekenhuis.
Minder handelingen, dezelfde kwaliteit van zorg
De nieuwe aanbevelingen zorgen ervoor dat onnodige verpleegkundige handelingen worden vermeden zonder in te boeten aan patiëntveiligheid. Dat biedt voordelen voor zowel patiënten als zorgverleners: minder ziekenhuis- of thuisbezoeken, minder materiaalverbruik, lagere kosten en meer comfort voor de patiënt. Tegelijk blijft een correcte uitvoering van de katheterzorg bij elk effectief gebruik essentieel voor een veilige en kwalitatieve zorgverlening.
Bronnen
- UZ Leuven. Rationale voor het weglaten van het onderhoud van poortkatheters (2025).
- AZORG Kathetercomité. Rationale voor het weglaten van het onderhoud van poortkatheters (19 mei 2026).
- UZ Leuven. Wijziging onderhoud poortkatheter – informatie voor patiënten (2025).
- Douchy T., Hompes D., Maleux G., Jérôme M., Peeters Y., Goossens G.A., Boecxstaens V. Port REMoval Outcomes (PREMO) study: A pilot study for functional, microbial, radiological, and macroscopic assessment of totally implantable venous access devices. Journal of Vascular Access. 2025. (Geciteerd in de documenten van UZ Leuven en AZORG.)