Activiteiten van het Dagelijks leven (ADL) wat moet je weten?

Vanaf 18 maart 2024 geldt een nieuw Koninklijk Besluit betreffende de Activiteiten van het Dagelijks Leven (ADL). Een aantal eenvoudige verpleegkundige zorgen, zoals het meten van de temperatuur of het geven van paracetamol, moeten hierdoor niet langer door gezondheidszorgbeoefenaars worden uitgevoerd. Mantelzorgers, buren, vrienden,... kunnen deze taken uitvoeren in het dagelijks leven, zolang ze aan de wettelijke eisen voldoen. In meer delicate of complexe situaties zullen de zorgen nog steeds uitgevoerd te worden door een verpleegkundige of arts.

Wat is ADL?

ADL verwijst naar de hulp bij essentiële dagelijkse activiteiten die mensen, vanwege leeftijd, fysieke of mentale beperking, niet zelf kunnen uitvoeren. Deze activiteiten kunnen worden uitgevoerd door zowel gezondheidszorgbeoefenaars als niet-gezondheidszorgbeoefenaars zoals familieleden, buren of vrienden, mits aan bepaalde wettelijke voorwaarden is voldaan.

Het nieuwe Koninklijk Besluit kwalificeert bepaalde verpleegkundige handelingen als ADL. Dit betekent echter niet dat deze activiteiten niet langer als gezondheidszorg of de uitoefening van de verpleegkunde beschouwd kunnen worden. Wel dat de uitoefening ervan niet langer tot het exclusieve domein van de verpleegkunde behoort.

Wie kan de ADL uitvoeren?

De ADL kunnen worden uitgevoerd door elke burger zonder dat er een delegatie nodig is van een arts, verpleegkundige verantwoordelijk voor algemene zorg (VVAZ) of basisverpleegkundige. Ook in zorginstellingen mogen ADL-handelingen worden uitgevoerd door niet-gezondheidszorgbeoefenaars.

Wanneer de arts, VVAZ of basisverpleegkundige oordeelt dat de situatie te complex is om ADL uit te voeren, dienen de handelingen wel door de arts of verpleegkundige te worden uitgevoerd. Ook wanneer de situatie van de patiënt verslechtert, dient er contact te worden opgenomen met de arts of verpleegkundige.

Voorwaarden

1. De patiënt
   • Bevindt zich in een situatie die niet als complex werd bevonden door de behandelende arts, VVAZ of basisverpleegkundige.
   • Geeft toestemming.
2. De persoon die ADL uitoefent
   • Voert de handelingen vrijwillig uit.
   • Respecteert de menselijke waardigheid en fysieke en morele integriteit.
   • Leeft de regels over discretie en privacy na. Met andere woorden, hij/zij mag geen feiten of informatie onthullen die de betrokken persoon onnodig of op een nadelige manier zou kunnen schaden.
   • Draagt de verantwoordelijkheid voor de goede uitvoering van de zorgen.
   • Voert enkel de handeling uit die zijn opgenomen als ADL.
   • Staat ook in voor de correcte observaties en voor het tijdig verwittigen van de verpleegkundige of arts bij bijvoorbeeld verslechtering van de gezondheidstoestand of complicaties.
3. De behandelend arts, VVAZ of basisverpleegkundige
   • Kunnen besluiten dat een professionele zorgverlener de activiteit dient uit te voeren vanwege de context, complexiteit en het doel van de uit te voeren activiteit.
   • Bepaalt de waarschuwingscriteria waarbij de persoon die de ADL uitvoert, contact moet opnemen met een arts of verpleegkundige.

Welke verstrekkingen behoren tot ADL?

De lijst van deze activiteiten is beperkt. Het gaat om activiteiten die in het dagelijks leven vaak worden uitgevoerd, zoals paracetamol geven tegen hoofdpijn, een oudere buurvrouw eten geven, een oudere buurman helpen zijn voeten te wassen… In vele situaties is het uitvoeren van deze taken relatief eenvoudig en levert geen bijzonder gevaar op voor de patiënt. Hieronder de oplijsting:

1. Op het vlak van hygiëne:
   • Hygiënische zorgen bij personen met beperkingen om de activiteiten van het dagelijkse leven uit te voeren.
   • Stomazorg bij een patiënt zonder bijbehorende diagnose: het gaat om het legen van de stoma voor de collectie van urine of ontlasting, het reinigen van de stoma, het vervangen van het zakje bij patiënten die geen verpleegkundige stomazorg meer nodig hebben.
2. Op het vlak van voeding:
   • Vocht- en voedseltoediening bij personen zonder slikstoornissen langs orale weg
3. Op het vlak van medicatie toedienen:
   • Medicatie toedienen behalve opioïden (morfine, fentanyl,...) via orale (inbegrepen inhalatie), rectale, vaginale weg, oogindruppeling, oorindruppeling, neusindruppeling, percutane weg volgens de instructies in de bijsluiter van het geneesmiddel of de instructies van de apotheker, de VVAZ of van de voorschrijvende arts.
4. Andere handelingen:
   • Meting van de parameters behorende tot een beperkt aantal biologische functiestelsels: temperatuur, hartslag, bloeddruk, gewicht, lengte, zuurstofsaturatie, meting van glycemie door capillaire bloedafname bij diabetici.
   • Neus, ogen en oren spoelen.
   • Therapeutische baden, warmte-en koudetherapie.
   • Verwijderen van losse vreemde voorwerpen uit het oog.

Bron: 29 FEBRUARI 2024. — Koninklijk besluit bepalende de lijst van activiteiten die tot het dagelijkse leven behoren, alsmede de voorwaarden waaraan deze activiteiten moeten beantwoorden om als dusdanig te worden beschouwd &  Activiteiten van het Dagelijks Leven (ADL)